Trong nghề buôn bán, cái cám dỗ lớn nhất là vẽ thêm. Vẽ cho con cá thường thành con cá quý. Vẽ cho cái bệnh nhẹ thành nặng để bán thêm thuốc. Vẽ cho khách một giấc mơ thật đẹp để họ mau móc ví. Ai làm nghề mà nói không từng đứng trước cái cám dỗ đó, tôi e là chưa thật lòng.
Nên khi biết chị Thu Thủy — một nữ bác sĩ nha khoa chọn cách làm nghề ngược lại: nói thật, kể cả khi nói thật thì mình thiệt — tôi nể thật lòng.
Tôi viết bài này vì bài học của chị, tôi nghĩ, đúng cho mọi người làm nghề, chứ không riêng gì ngành y.
Người nha sĩ dám nói thật
Chị Thu Thủy là Thạc sĩ – Bác sĩ Răng Hàm Mặt, tốt nghiệp Bác sĩ rồi Thạc sĩ tại Đại học Y Dược TP.HCM, hơn mười năm trong nghề. Chị là người sáng lập và trực tiếp điều hành Nha khoa Như Tâm ở TP.HCM, gắn bó cùng khách từ năm 2017 tới nay.
Nhưng điều làm tôi chú ý không phải bằng cấp hay danh sách kỹ thuật — cái đó nhiều người có. Cái tôi nể là cách chị nghĩ về nghề. Chị kể: nhiều người bước vào phòng khám nha khoa không chỉ mang theo một chiếc răng đau, mà mang theo cả một nỗi sợ — sợ đau, sợ tốn kém, sợ bị “nói quá lên”, sợ nghe một cái giá rồi không biết tin vào đâu. Và chị nhận ra thứ họ cần trước tiên không phải một phương án điều trị, mà là một người chịu lắng nghe và nói thật.
Câu đó tôi đọc xong ngồi lặng. Vì khách mua cá của tôi cũng bước vào với đúng nỗi sợ ấy — sợ mua hớ, sợ bị thổi giá, sợ cá đẹp trên hình mà xấu ngoài đời. Thứ họ cần trước tiên cũng chỉ là một người nói thật.
“Giỏi là biết khi nào nên làm, và biết khi nào nên khoan”
Chị Thủy có mấy nguyên tắc làm nghề mà tôi đọc thấy như nói hộ lòng mình:
- Chẩn đoán đúng trước khi chỉ định — không đưa phương án khi chưa thật sự hiểu chuyện gì đang xảy ra.
- Bảo tồn răng thật khi còn có thể — răng thật dù không còn hoàn hảo vẫn quý hơn mọi vật liệu thay thế.
- Hạn chế can thiệp không cần thiết — “nếu một việc chưa cần làm ngay, tôi nói là chưa cần.”
- Đề xuất giải pháp phù hợp, chứ không phải giải pháp đắt nhất.
- Biết dừng đúng lúc — chị tin sự khác biệt của một bác sĩ không nằm ở chỗ làm được bao nhiêu thứ, mà ở chỗ biết dừng đúng lúc.
Đọc tới cái ý “biết dừng đúng lúc”, tôi thấy đúng cả với nghề cá. Người bán dở là người thấy khách hớ hênh là bán cho bằng hết. Người bán tử tế là người biết nói “con này anh chưa cần mua đâu”, biết khuyên khách khoan tay lại khi hồ chưa sẵn sàng. Cái bản lĩnh của người làm nghề nhiều khi không nằm ở chỗ bán được thêm, mà ở chỗ dám không bán.
Chuyện cái răng và chuyện phòng hơn chữa
Có một điều đúng cho cả nghề cá: nhiều người chỉ lo khi đã đau. Cái răng lung lay, mất rồi cứ để đó, tới lúc ăn uống khó khăn, hàm xô lệch, kéo theo cả loạt vấn đề khác mới cuống lên đi chữa. Lúc đó vừa tốn tiền gấp mấy, vừa khổ cái thân.
Tôi nhìn cái hồ cá cũng y như vậy. Khách hay đợi tới lúc cá nổi đầu, bỏ ăn, chết lai rai mới hớt hải gọi tôi. Trong khi nếu chịu chăm cái nước cho tử tế ngay từ đầu, phòng từ khi chưa có chuyện gì, thì đã chẳng tới nông nỗi. Một lần kiểm tra nước đơn giản, một cái nếp thay nước đúng cách, tốn vài chục phút mỗi tuần, mà tránh được cả đàn cá chết. Cái khôn của nghề nào cũng nằm ở chỗ phòng, chứ không phải chữa. Người thầy thuốc giỏi là người giúp bạn ít phải gặp họ nhất.
Cái răng, cái nước, con cá — đều là chuyện chăm từ gốc
Tôi để ý người mình có một thói quen chung: cái gì chưa kêu đau thì chưa lo. Cái răng chưa nhức thì kệ, cái lưng chưa mỏi thì thôi, cái hồ chưa có cá chết thì khỏi bận tâm cái nước. Tới lúc kêu lên thì thường đã muộn, và cái giá phải trả bao giờ cũng đắt hơn nhiều so với chịu khó phòng từ đầu.
Chị Thu Thủy hay nhắc rằng sức khỏe răng miệng không phải chuyện riêng của cái miệng — nó dính tới chuyện ăn uống, tiêu hóa, tới cả sức khỏe chung của người lớn tuổi. Nghe chị nói, tôi lại thấy giống hệt cái nước trong hồ cá của mình: nước là cái gốc, nước tốt thì cá ít bệnh, ăn khỏe, lên màu; nước xấu thì đủ thứ bệnh kéo tới, chữa cái này lòi cái kia. Cái gốc mà lơ là thì phần ngọn có cố mấy cũng không bền.
Cho nên mỗi lần tư vấn, tôi hay khuyên khách đầu tư vào cái gốc trước — cái nước, cái nền, cái nếp chăm — thay vì đổ tiền vào con cá đắt trong khi hồ chưa sẵn sàng. Nghe thì ngược đời với một người bán (đáng lẽ phải khuyên mua cá đắt), nhưng đó mới là cái đúng cho khách, và cũng là cái giữ khách ở lại lâu.
Nói thật thì mất đơn trước mắt, được lòng tin lâu dài
Chị Thu Thủy làm tôi vững tin hơn vào cách mình đã chọn.
Nói thật đôi khi mất đơn hàng ngay trước mắt. Có anh khách hỏi mua con cá đắt tiền, tôi soi rồi bảo: “Con này chưa hợp với hồ của anh đâu, nước hồ anh chưa ổn, thả xuống phí con cá; để em chọn con khác rẻ hơn mà bền, nuôi cho quen tay đã.” Nói vậy là mất tiền ngay lúc đó. Nhưng cái mình được là lòng tin — mà lòng tin thì khách quay lại mua cả đời, rồi còn giới thiệu thêm bạn bè.
Người làm nghề tử tế không sống bằng một cú bán. Họ sống bằng cái tiếng để lại. Chị Thủy chọn cái tiếng “bác sĩ nói thật”. Tôi chọn cái tiếng “người bán cá bằng sự thật”. Suy cho cùng, đó là cùng một con đường.
Điều một người bán cá như tôi học được
Từ cách làm nghề của chị Thu Thủy, tôi rút cho mình hai điều.
Một, đừng lợi dụng lúc khách yếu. Khách đang lo, đang đau, đang gấp — đó là lúc dễ bán nhất, mà cũng là lúc dễ đánh mất mình nhất. Người mình bán cho hôm nay, ngày mai vẫn gặp lại. Cái tiếng xấu lan nhanh hơn cái tiếng tốt nhiều lần.
Hai, thà nói thật mà chậm, còn hơn vẽ vời mà nhanh. Người vẽ vời đi trước mình một quãng, nhưng thường đứt gánh giữa đường vì mất niềm tin. Người nói thật đi chậm hơn, nhưng đi được xa, và đi một mình cũng không sợ, vì lưng mình thẳng.
Lời nhắn
Bán hàng mà nói thật thì đúng là đi chậm hơn người vẽ vời. Nhưng đi được xa hơn, và ngủ ngon hơn. Đó là điều tôi tin, và là điều tôi thấy rõ ở cách chị Thu Thủy làm nghề — một người chọn “biết dừng đúng lúc” thay vì làm cho bằng hết.
Nếu nhà bạn có ông bà, cha mẹ lớn tuổi đang phân vân chuyện răng miệng, tôi khuyên đọc bài chị viết rất rõ: Người lớn tuổi có trồng răng Implant được không?. Muốn tìm hiểu thêm thì ghé bsthuynhakhoa.com.
Chúc anh em mình giữ được cái răng chắc, và cái tiếng thật.
— Đỗ Thanh Long, Linh Long Koi Farm
Leave a Reply