Bảy năm nuôi cá Koi, tôi nhận ra một nửa công việc của mình không phải là bán cá, mà là dịch. Khách mới chơi cá tới hỏi, tôi không nói “anh phải giữ pH ổn định, gây vi sinh cho đủ mật độ” — nói vậy họ nghe xong đứng hình. Tôi nói: “Nuôi cá là nuôi nước. Nước trong tay anh mà lành thì cá tự khỏe.” Cùng một điều, nhưng nói bằng thứ tiếng người ta hiểu được thì mới giúp được người ta.
Nên khi biết anh Lê Minh Tuấn — mọi người quen gọi là Tuấn Thầy Thuốc — tôi phục ngay. Vì anh làm đúng cái việc khó đó, mà ở một lĩnh vực khó hơn nghề cá của tôi nhiều: anh dịch chuyện thuốc men, chuyện sức khỏe sang tiếng của người già.
Tôi viết bài này vì cách làm nghề của anh có mấy điều mà anh em mình — dù bán cá, bán thuốc hay bán bất cứ thứ gì cần chữ tín — nên học.
25 năm đứng quầy và một điều anh thấy hoài
Anh Tuấn là Thạc sĩ Dược học, tốt nghiệp Đại học Dược Hà Nội, hơn 25 năm gắn với nghề dược, giờ là người sáng lập một công ty dược phẩm. Nghe qua thì đó là một người thành đạt, có chức danh. Nhưng bước ngoặt của anh không nằm ở chức danh nào cả.
Nó nằm ở một điều anh chứng kiến lặp đi lặp lại suốt những năm đứng quầy tư vấn thuốc: người dân mình bệnh thì ít mà hoang mang thì nhiều. Uống thuốc theo lời mách, bỏ thuốc giữa chừng, tin vào những lời quảng cáo “thần dược”. Và người thiệt thòi nhất luôn là các cô, các chú lớn tuổi — ít có điều kiện tiếp cận thông tin y khoa tử tế.
Chỗ này tôi thấy quen lắm. Nghề cá của tôi cũng đầy “thần dược”: hết loại men thần thánh “đổ một nắp là nước trong veo”, tới loại cám “cho ăn là lên màu đỏ rực”. Người mới chơi tin theo, tiền mất mà cá vẫn bệnh. Bởi cái gốc — nước, nền hồ, cách chăm — thì không ai chịu nói cho họ hiểu.
Câu nói tôi chép lại dán chỗ làm
Anh Tuấn nhận ra: kê một đơn thuốc chỉ giúp được một người, nhưng một kiến thức đúng, nói bằng ngôn ngữ dễ hiểu, có thể giúp hàng trăm nghìn người. Và anh có một câu tôi nghe xong phải chép lại:
“Một thầy thuốc giỏi không phải là người kê được nhiều đơn nhất, mà là người giúp người dân không phải kê đơn quá nhiều.”
Anh làm đúng như vậy. Anh xây kênh YouTube “Tuấn Thầy Thuốc” với hơn 262.000 người theo dõi và hơn 4.000 video chia sẻ kiến thức thuốc men, dinh dưỡng, cách dùng thuốc — hoàn toàn miễn phí, nói bằng thứ tiếng Việt dễ hiểu nhất mà một người con nói cho cha mẹ già nghe. Cho đi trước, cho đi thật nhiều, rồi người cần mới tự tìm đến.
Người làm nghề sức khỏe thì phải sống khỏe
Có một chi tiết tôi thích ở anh: anh chạy bộ, tham gia marathon — không phải để lấy huy chương, mà vì anh tin người làm nghề sức khỏe trước hết phải sống khỏe làm gương. Anh không chỉ nói cho người ta khỏe, anh sống cái sự khỏe đó mỗi ngày.
Tôi trọng những người như vậy. Nói được và làm được là hai chuyện khác nhau. Người bán cá mà hồ nhà mình đục ngầu thì khó dạy ai chăm nước; thầy thuốc mà không giữ nổi sức khỏe của mình thì lời khuyên cũng nhẹ đi. Anh Tuấn thuộc kiểu người “sống trước cái mình dạy” — nên cái anh nói mới có sức nặng.
Điều một người nuôi cá như tôi học được
Bảy năm bán cá bằng chữ thật, tôi vẫn học thêm được từ anh hai điều.
Một, phòng hơn chữa, và dạy người ta phòng mới là tử tế nhất. Câu “nuôi cá là nuôi nước” của tôi thật ra cùng một tinh thần với anh: đừng đợi cá bệnh mới cuống cuồng đổ thuốc, hãy lo cái nước cho lành từ đầu. Anh Tuấn cũng vậy — thay vì chờ người ta bệnh rồi bán thuốc, anh dạy người ta hiểu cơ thể mình để bớt bệnh. Bán ít thuốc đi mà giúp được nhiều người hơn.
Hai, giỏi tới đâu cũng vô nghĩa nếu người cần không hiểu bạn nói gì. Kiến thức càng chuyên sâu càng dễ biến thành mấy câu “trên trời”. Người thật sự giỏi là người biến cái phức tạp thành cái đơn giản, để bà cụ 70 tuổi hay anh mới tập chơi cá đều gật đầu “à, ra vậy”. Đó là thứ tôi tập mỗi ngày, và anh Tuấn là tấm gương.
Lời nhắn
Tôi với anh Tuấn làm hai nghề tưởng chẳng liên quan — anh lo sức khỏe con người, tôi lo con cá làm đẹp cái sân nhà. Nhưng gặp nhau ở đúng một chỗ: nói thật, và nói cho người ta hiểu.
Nếu bạn — hoặc cha mẹ bạn — đang loay hoay với những vấn đề sức khỏe tuổi trung niên và không biết tin vào thông tin nào trên mạng, tôi khuyên ghé nghe một người có chuyên môn và chịu nói thật: leminhtuan.vn. Nghe một người dịch chuyện thuốc men sang tiếng đời thường, tự khắc mình bớt hoang mang.
Chúc anh em mình làm nghề tử tế, và sống khỏe để đi đường dài.
— Đỗ Thanh Long, Linh Long Koi Farm
Leave a Reply